Hürmüz Boğazı'nda geçiş savaşı. İran şartlarını masaya koydu

ABD ile İran arasında beş aydır devam eden savaşın ardından müzakerelerin durumuna ilişkin çelişkili açıklamalar gelirken, Hürmüz Boğazı'nda bir gemiye düzenlenen son saldırı küresel enerji akışındaki tehlikeyi bir kez daha gösterdi.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'a "iyi bir anlaşma" imzalaması için "son şans" uyarısında bulunarak görüşmelerin sürdüğünü iddia etti. İran tarafı ise ABD ile herhangi bir müzakerenin yapıldığını veya planlandığını kesin bir dille reddetti.

Gelişmelerin merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı için geçici bir planın Umman ile müzakere edildiği bildirildi.

Üst düzey bir İranlı kaynağın Reuters'a verdiği yaptığı açıklamaya göre Tahran, Boğaz'ın yeniden açılması için kendi denetim hakkını tanımayan hiçbir alternatifi kabul etmeyecek.

Masadaki plana göre, Boğaz'dan çıkış yapacak gemiler Umman tarafından İran'a bildirilecek ve çıkış izni Umman tarafından verilecek.

Çıkış rotası İran ile Umman arasındaki hat üzerinden sağlanacak. Taslak plan, Tahran'a Boğaz'a giren tüm gemiler üzerinde tam kontrol yetkisi verirken, çıkan trafiği izleme ve gerektiğinde müdahale etme kabiliyeti tanıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'da gazetecilerin sorularını yanıtlarken görüşmelerin İran, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar'ın talebi üzerine yürütüldüğünü öne sürdü.

Trump, "Şu anda devam ediyor. Bu, iyi bir belge imzalamaları için son şans" dedi. Trump'ın bu açıklaması, İran'a düzenleneceğini açıkladı "büyük saldırıları" görüşmeler gerekçesiyle iptal etmesinin ardından geldi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Washington ile hiçbir müzakerenin yürütülmediğini ve planlanmış bir görüşme bulunmadığını bildirdi. 

Önümüzdeki günlerde yabancı heyetlerin ağırlanmayacağını belirten Bekayi, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin Irak'ta dini ziyarette olduğunu, tüm müzakerecilerin ise ülkede bulunduğunu ifade etti.

Bekayi, yürütülen tek görüşmenin Umman ile Hürmüz Boğazı'nın yönetimine ilişkin yürütülen teknik temaslar olduğunu kaydetti.

Diplomasi belirsizliği sürerken bölgedeki askeri hareketlilik devam ediyor. Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu (UKMTO), Umman kışısı yakınlarında bir kargo gemisinin tanımlanamayan bir mühimmatla vurulduğunu açıkladı.

Kpler verilerine göre, Boğaz'dan geçen günlük gemi sayısı bir önceki gün yediyken pazartesi günü üçü tanker, üçü yük gemisi olmak üzere altıya geriledi.

Tansiyonun düşebileceği beklentisi pazartesi günü piyasaları hareketlendirdi. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 7 düşerek 83,77 dolar seviyesine gerilerken, Dow Jones endeksi rekor seviyeden kapandı.

Bugün Asya borsaları ve petrol fiyatları hafif artış gösterdi.

Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda İran yönetimini "inanılmaz derecede ikiyüzlü" olarak niteledi. 

İranlıların görüşme talep ettiğini ve yakın gelecekte yeni temaslar olacağını ileri süren Trump, ABD Donanması'nın Hürmüz Boğazı'nda tam kontrole sahip olduğunu iddia etti.

Trump, "ABD'nin çelik duvarı! Biz istemedikçe İran'a hiçbir şey ulaşamaz ve bir anlaşma veya tam teslimiyet sağlanmadıkça da ulaşamayacak" ifadelerini kullandı.

Beş ayı aşkın süredir İsrail ile birlikte sürdürülen "Destansı Öfke Operasyonu" sürecinde Trump, defalarca askeri harekat tehdidinde bulunup ardından diplomatik temasları gerekçe göstererek geri adım attı.

İran ise temmuz başında imzalanan niyet beyanının çökmesinden bu yana Washington ile müzakere masasına oturmayı reddediyor.

Washington, haziran ayındaki metnin İran'ın Boğaz'ı açmasını gerektirdiğini savunurken, Tahran metnin seyrüsefer trafiği üzerindeki kendi yetkisini koruduğunu belirtiyor.

Körfez yetkilileri ve analistler, İran'ın askeri bir zafer yerine çatışmayı kademeli olarak genişletme stratejisi izlediğini değerlendiriyor.

Reuters'a konuşan Washington Enstitüsü'nden Michael Knights, İran'ın amacının ABD ve müttefiklerine krizin maliyetinin İran'ın taleplerini kabul etmekten daha ağır olduğunu göstermek olduğunu belirtti.

Knights, "En büyük avantajları bölgesel devletlere ve küresel ekonomiye zarar verebilmeleri" değerlendirmesini yaptı.

Körfez kaynakları, Devrim Muhafızları komutanlarının Trump'ın kasım ayındaki ara seçimler öncesinde yeni bir Ortadoğu çatışmasına girmek istemediğine inandığını aktardı.

Bir Körfez kaynağı, "İranlılar savaşı genişleterek ve baskıyı artırarak Trump'ın pes edeceğine inanıyor. Trump onları sert vurarak masaya getirebileceğini sanıyor ama eğilmeyecekler" dedi.

Eski ABD'li diplomat Alan Eyre, Tahran'ın ABD'nin ablukayı kaldırmasını ve saldırıları durdurmasını sağlamak amacıyla bir caydırıcılık stratejisi izlediğini söylerken, ABD'nin önde gelen düşünce kuruluşlarından Dış İlişkiler Konseyi (CFR) uzmanı Ray Takeyh her iki tarafın da misillemeyle karşılık verdiğini ifade etti.

Bölgesel kaynaklara göre Umman, İran'a kullanıcı ücretlerini de içeren Körfez destekli bir yönetim modeli sundu. Ancak Tahran, Boğaz üzerinde idari yetki ve gemilerden servis ücreti alma hakkı talep ediyor.

Washington ise her türlü ücret talebini reddederek Boğaz'ın uluslararası bir su yolu olarak kalmasında ısrar ediyor.