ABD'de tarihi dava. Meta 13 yaş altı çocukları bilerek engellemedi

ABD'nin Kaliforniya eyaletine bağlı Oakland kentindeki federal mahkemede, sosyal medya platformları Facebook ve Instagram'ın sahibi Meta şirketine karşı açılan tarihi dava başladı.

Duruşmada öne çıkan en kritik iddialardan biri, şirketin 13 yaşından küçük milyonlarca çocuğu tespit etmesine rağmen onları sistemden uzak tutmak için hiçbir somut adım atmaması oldu.

Aralarında New York ve Kaliforniya'nın da bulunduğu, hem Demokrat hem Cumhuriyetçi kanattan 29 eyaletin 2023 yılında başlattığı dava, sosyal medyanın gençler üzerindeki etkilerine dair bugüne kadarki en büyük hukuki sınav olarak nitelendiriliyor.

Eyaletler, şirketin çocukların gizlilik haklarına ilişkin federal ve eyalet yasalarını defalarca ihlal ettiğini savunuyor.

Davanın açılış oturumunda Kaliforniya Başsavcı Yardımcısı Megan O'Neill, Meta'nın şirket içi belgelerine göre Instagram'da 11 ve 12 yaşlarında milyonlarca kullanıcı bulunduğunu bildiğini, fakat onları platform dışına itmek adına neredeyse hiçbir şey yapmadığını belirtti.

Reuters ajansının aktardığına göre O'Neill, sekiz kişilik jüriye hitap ederken Mark Zuckerberg'e kadar uzanan şirket içi araştırma, e-posta ve yazışmalara işaret etti.

O'Neill, Meta'nın iş modelini "kullanıcıları yakalamak, mümkün olduğunca uzun süre tutmak, verilerini toplamak ve kamuoyuna açıklama yaparken gerçekleri gizlemek" sözleriyle özetledi.

İddia makamına göre, şirket içi araştırmalarda "geçirilen zamanı artırmak için tasarlanan ürün özelliklerinin iyi hissetmeyle taban tabana zıt olduğu" tespit edilmiş ve gençlerin kullanım alışkanlıklarının "bağımlı anlatısı" taşıdığı kaydedilmişti.

Duruşmada ayrıca, şirket içindeki yazışmalarda bazı çalışanların Instagram'ı "uyuşturucu", kendilerini ise "satıcı" olarak nitelendirdiği ve Instagram Başkanı Adam Mosseri'ye gönderilen bir e-postada "gençlerin geçirdiği sürenin" ana hedef olarak konduğu paylaşıldı.

Meta'nın başavukatı Paul Schmidt ise iddiaları reddetti. Schmidt, platformda 11 ve 12 yaşlarında tespit edilen kullanıcı sayısının milyonlar değil yaklaşık 100 bin civarında olduğunu söyledi.

Yaş doğrulama konusunda Meta'nın elini kolunu bağlayan unsurun, şirketin bizzat ihlal etmekle suçlandığı gizlilik yasaları olduğunu savunan Schmidt, bu yasalar nedeniyle küçük yaştaki kullanıcıları takip etmek için gereken verileri saklayamadıklarını ileri sürdü.

Sosyal medya bağımlılığı diye bir kavramın tıbben ve bilimsel olarak var olmadığını iddia eden Schmidt, Mark Zuckerberg ve Adam Mosseri'nin platformları bağımlılık yapıcı şekilde tasarlamadığına yönelik önceki beyanlarını hatırlattı.

Schmidt, O'Neill'ın sunduğu araştırmada "her 5 gençten 1'inin Instagram'ın kendisini daha kötü hissettirdiğini" belirttiğini kabul ederken, aynı raporda gençlerin yüzde 41'inin platformun kendilerini daha iyi hissettirdiğini, diğer yüzde 41'in ise hiçbir etki yaratmadığını söylediğini kaydetti.

Açılış konuşmalarının ardından eski Meta güvenlik mühendisi Arturo Bejar eyaletlerin ilk tanığı olarak dinlendi.

Meta'da "hızlı hareket et ve bir şeyleri kır" kültürünün hakim olduğunu vurgulayan Bejar, şirketin 13 yaş altındaki çocukların platformdaki varlığını denetleme konusunda "sorma, söyleme" yaklaşımını benimsediğini ve Reels gibi kısa video ürünleri piyasaya sürülürken güvenliğin ilk aşamada dikkate alınmadığını söyledi.

Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers, Meta'nın Bejar'ın tanıklığını engelleme talebini reddetti.

California, Colorado, Kentucky ve New Jersey'nin başını çektiği eyaletler; Meta'nın beğeni sayılarını ve sonsuz kaydırma özelliğini kaldırmasını, genç kullanıcılar için süre sınırları getirmesini ve 13 yaşından küçüklerin sistemden kesin biçimde engellenmesini talep ediyor.

Mahkemede jürinin tavsiye niteliğinde bir karar vermesi, Meta'nın sorumluluğuna ve uygulanacak yaptırımlara ise Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers'ın hükmetmesi bekleniyor.

Meta cezaların 1,4 trilyon dolara kadar çıkabileceğini söylerken, başsavcılar tutarın 200 milyar dolar civarında olabileceğini belirtiyor.

Mahkeme dışında toplanan protestocular arasında, 2021 yılında Facebook üzerinden hedef alındıktan sonra intihar eden 15 yaşındaki Riley Basford'ın annesi Mary Rodee de yer aldı.

Altı hafta sürmesi beklenen ve Mark Zuckerberg ile Adam Mosseri'nin de ifade vermesi öngörülen dava sürerken Meta hisseleri salı gününü yüzde 4,4 düşüşle 543,67 dolardan tamamladı.

Snap, ByteDance ve Alphabet şirketleri de benzer iddialarla açılmış binlerce davayla karşı karşıya.